Profilaktyka chorób odtytoniowych w kontekście starych i nowych zagrożeń zdrowotnych
Powszechnie e-papieros uznawany jest za zdrowszą formę nałogu nikotynowego i często jest promowany jako zamiennik tradycyjnych papierosów. Jednakże, Europejskie Towarzystwo Chorób Płuc przestrzega przed promowaniem papierosów elektronicznych jako bezpieczny substytut zwykłych papierosów i podkreśla, że e-papierosy również posiadają nikotynę i problem uzależnienia od niej pozostaje nierozwiązany.
Dla młodzieży e-papierosy są jednak bardzo atrakcyjnym, łatwo dostępnym, stosunkowo tanim i modnym gadżetem.
E-papierosy zyskały największą popularność wśród młodzieży. Przykładem są Stany Zjednoczone, w których w 2011 roku e-papierosów używało 1,4% gimnazjalistów i 2,7% uczniów szkół średnich, a już rok później e-papierosy paliło odpowiednio 4,7% i 10% uczniów tych szkół. Polska negatywnie wyróżnia się na tle innych państw. Odsetek użytkowników elektronicznych papierosów jest bardzo wysoki, szczególnie w grupie nastolatków i młodych dorosłych. Badania porównawcze przeprowadzone w 2011 roku i w 2014 roku wśród uczniów w wieku 15-19 lat wskazują, że liczba polskich nastolatków, którzy próbowali e-papierosa, wzrosła od 2011 roku sześciokrotnie. Nawet 30% uczniów w wieku od 15 do 19 lat regularnie pali elektroniczne papierosy, a 60% spróbowało ich co najmniej raz życiu.
Na rynku znajdują się różne rodzaje e – papierosów. Są to: E – papierosy elektroniczne, E – papierosy jednorazowe, Snus – saszetki nikotynowe.
Mimo że używanie e-papierosów jest traktowane przez młodych ludzi jako mniej ryzykowne, badania tego nie potwierdzają. E-papierosy nie tylko uzależniają tak jak papierosy tradycyjne, lecz także powodują zatrucia płynem do e-papierosów zarówno u dzieci czy młodzieży, jak i dorosłych.
E-papierosy nie wydzielają jedynie niebezpiecznych dla zdrowia substancji smolistych obecnych w tradycyjnych papierosach.
Niestety e-papierosy są używane także do inhalacji substancji psychoaktywnych, takich jak THC/CBD, mefedron, kokaina, metamfetamina i fentanyl.
Brak szczegółowych norm dotyczących e-papierosów i ich akcesoriów poddaje w wątpliwość kwestie dotyczące dokładnego składu tych wyrobów. Komponenty do produkcji liquidów są bardzo często sprowadzane z Chin i składają się z najtańszych, źle oczyszczonych półproduktów.
Wdychany i wydychany przez użytkowników e-papierosów aerozol może zawierać szkodliwe jak i potencjalnie szkodliwe substancje, wśród nich wymienia się takie substancje jak:
- nikotyna
- kancerogenne substancje chemiczne
- lotne związki organiczne
- aromaty, na przykład diacetyl
- bardzo drobne cząsteczki, które mogą być wdychane głęboko do płuc
- szereg metali ciężkich, takich jak nikiel, ołów czy cyna.
Stosowaniu elektronicznych papierosów mogą towarzyszyć różne skutki uboczne. Najczęściej wymienia się takie skutki palenia e-papierosów jak:
- bezsenność
- zawroty głowy
- zapalenie dziąseł
- bóle brzucha
- nudności, wymioty
- podrażnienie górnych dróg oddechowych
- suchy kaszel
- suchość spojówek.
U nastolatków i młodych dorosłych sięgających po e-papierosy zaobserwowano wyższy wskaźnik uzależniania od narkotyków i alkoholu. Według niektórych źródeł, szkodliwość wapowania była obserwowana niezależnie od rodzaju liquidu – zarówno tych z nikotyną, jak i bez. Niektóre badania pokazują pogorszenie funkcji oddechowych i zwiększony opór w drogach oddechowych. Metale ciężkie zawarte w płynach do e-papierosów negatywnie wpływają na cały organizm, w tych wiele ważnych narządów - mózg, wątroba, płuca, serce czy nerki. W wyniku dostarczania do organizmu szkodliwych substancji zawartych w liquidach zaburzeniu mogą ulegać różne fizjologiczne procesy, prowadząc do dysfunkcji m.in. naturalnych mechanizmów obronnych i rozwoju nowotworów. Palenie jednorazowych e-papierosów wywołuje groźną chorobę, jaką jest krwawienie do pęcherzyków płucnych, a także inną – potencjalnie śmiertelną – EVALI, czyli zespół ostrego uszkodzenia płuc. Zespół EVALI to termin wprowadzony niedawno przez Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób w związku z przypadkami ciężkiej choroby płuc, stwierdzonymi po raz pierwszy w sierpniu 2019 r. w Stanach Zjednoczonych. Oznacza uszkodzenie płuc związane z używaniem e-papierosów i innych urządzeń elektronicznych do tzw. wapowania ( wdychania i wydychania dymu pochodzącego z elektronicznego papierosa). Rozpoznanie zespołu EVALI może być trudne, ponieważ jego objawy są podobne do objawów innych chorób układu oddechowego, takich jak zapalenie płuc, a nawet wirus grypy sezonowej. Obejmują one:
- duszność
- kaszel
- ból w klatce piersiowej
- gorączkę i dreszcze
- biegunkę, nudności i wymioty
- tachykardię (szybkie bicie serca)
- szybki i płytki oddech.
W niektórych przypadkach może być konieczna hospitalizacja. Przy uszkodzeniu płuc spowodowanym przez EVALI konieczny może być przeszczep płuc.
Chorzy, u których doszło do zwłóknienia płuc, nigdy nie odzyskają pełni zdrowia. Niekiedy dochodzi do zgonu z powodu niewydolności oddechowej.
CDC i Food and Drug Administration (FDA) wzywają do unikania e-papierosów zawierających tetrahydrokannabinol (THC ‒ związek chemiczny z grupy kannabinoidów, główna substancja psychoaktywna zawarta w konopiach), olej kannabinoidowy (CBD) czy olej z witaminy E. Ostrzegają także przed stosowaniem produktów niewiadomego pochodzenia czy sprowadzanych z Chin najtańszych, źle oczyszczonych komponentów.
Stosowanie, szczególnie częste i długotrwałe, e-papierosów zawierających THC wiąże się z szerokim zakresem skutków zdrowotnych.
Obie agencje podkreślają, że e-papierosy nigdy nie powinny być używane przez młodzież, młodych dorosłych i kobiety w ciąży.
Naukowcy, którzy przeanalizowali próbki płynów inhalacyjnych, wykryli w niektórych z nich potencjalnie szkodliwe acetale, które tworzą się podczas aromatyzowania substancji chemicznych mieszanych ze składnikami podstawowymi.
Jak szkodzą E-papierosy?
Nikotyna, także wdychana podczas wapowania, jest bardzo uzależniająca i może wpływać na rozwijający się mózg, potencjalnie szkodząc nastolatkom i młodym dorosłym. Wpływa m.in. na zaburzenia koncentracji i uwagi, słabsze wyniki w nauce.
Niektóre substancje znajdujące się w oparach e-papierosów mogą zwiększać ryzyko zachowania na raka płuc.
Rozgrzewanie liquidu do wysokich temperatur powoduje uwolnienie metali ciężkich, przede wszystkim niklu oraz chromu, których wdychanie może prowadzić do wystąpienia m.in. duszności, świszczącego oddechu, bólów brzucha, wymiotów, perforacji i owrzodzenia przegrody nosowej, zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc, astmy, raka płuca, jamy nosowo-gardłowej i zatok.
Przypadkowe narażenie na działanie płynów z e-papierosów może spowodować ostre zatrucie nikotyną u dzieci i dorosłych.
Zgłaszano oparzenia e-papierosami podczas ładowania urządzeń z powodu wadliwych akumulatorów.
Warto zaznaczyć, że papierosy elektroniczne, tak samo jak tradycyjne zawierają nikotynę. Ma ona znaczący wpływ na zdrowie. Jest ona silnie uzależniająca, wpływa na rozwój mózgu, jest toksyczna dla rozwijających się płodów oraz stanowi zagrożenie dla kobiet w ciąży. Nikotyna zwiększa reaktywność płytek krwi stymulując ich zlepianie się ze sobą, co grozi powstawaniem zakrzepów. Zwiększa to ryzyko zawału mięśnia sercowego. Dodatkowo nikotyna podwyższa stężenie fibrynogenu, zwiększając ryzyko rozwoju zakrzepicy żylnej. Stymuluje rozwój stanu zapalnego w naczyniach krwionośnych, sprzyjając miażdżycy. Podnosi poziom "złego" cholesterolu LDL we krwi. Nikotyna uszkadza naczynia krwionośne i podnosi ciśnienie krwi, co może prowadzić do powstania nadciśnienia tętniczego.
Zgodnie z zapowiedziami przedstawicieli resortu zdrowia jednorazowe e-papierosy mają zniknąć ze sprzedaży w Polsce, bowiem ulubiona używka nastolatków jest zagrożeniem dla życia i zdrowia nieletnich.
